Tôi quen khá nhiều người giỏi. Nhưng không nhiều người trong số đó khiến tôi, sau mỗi lần trò chuyện, phải ngồi lại và tự hỏi: sao một người có thể vừa vững vàng đến vậy trước đám đông, vừa hào phóng đến vậy trong việc chia sẻ những gì mình biết. Chị Thái Phương Anh là một người như thế. Tôi viết bài này không phải vì ai nhờ, mà vì tôi nghĩ câu chuyện của chị đáng được nhiều người biết hơn — nhất là những ai đang sợ run mỗi khi phải đứng trước người khác để nói.
Vài hôm trước, tôi đọc lại một bài chị viết trên blog cá nhân, chia sẻ một công thức thở rất đơn giản: hít vào đếm 4, thở ra đếm 8, lặp lại ba vòng, hết khoảng 60 giây. Đọc thì tưởng là mẹo nhỏ. Nhưng khi biết chị là ai — 14 năm đọc bản tin trực tiếp trên sóng truyền hình, nơi đèn đỏ bật lên là phải nói, sai một chữ cũng không có nút quay lại — tôi mới hiểu công thức ấy không phải lý thuyết chị đọc ở đâu đó rồi chia sẻ lại. Đó là thứ chị đã dùng thật, hàng trăm lần, trong chính nghề nghiệp khắc nghiệt nhất với chuyện run: nghề phát thanh viên truyền hình trực tiếp.
Một cô bé sáu tuổi đã kiếm tiền bằng giọng nói
Chị Phương Anh sinh năm 1987, ở Củ Chi. Điều làm tôi bất ngờ nhất khi biết về chị không phải là những danh hiệu chị có sau này, mà là một câu chuyện rất nhỏ chị từng kể: hồi nhỏ đi thi kể chuyện, thuộc làu bài ở nhà, vậy mà bước ra sân khấu là quên sạch, phải xin ban giám khảo cho kể lại từ đầu.
Tôi thích chi tiết này vì nó cho thấy một điều quan trọng: người đang dạy hàng ngàn người cách hết run hôm nay, cũng từng đứng chết trân giữa sân khấu như bất kỳ ai trong chúng ta. Không có ai sinh ra đã bản lĩnh. Bản lĩnh là thứ được rèn, qua từng lần run rồi vẫn bước tiếp.
Vậy mà chỉ vài năm sau cái lần quên bài ấy, năm 6 tuổi, chị đã là phát thanh viên của đài truyền thanh huyện Củ Chi — đồng tiền đầu tiên trong đời chị kiếm được là bằng chính giọng nói của mình. Suốt 12 năm đi học sau đó, chị vừa học vừa làm: dẫn chương trình, hát đám cưới, dẫn hội nghị. Ở tuổi mà phần lớn chúng ta còn đang loay hoay chọn ngành, chị đã có hàng trăm buổi đứng trước micro, trước ống kính, trước hàng trăm con mắt xa lạ.
14 năm, mỗi tối thứ Hai, đèn đỏ bật lên là không được phép sai
Đoạn đời khiến tôi nể chị nhất là 14 năm chị làm phát thanh viên – biên tập viên chương trình An Ninh TP.HCM, phát sóng trực tiếp trên HTV9 vào mỗi tối thứ Hai. Ai từng làm việc trong ngành truyền hình sẽ hiểu, “trực tiếp” là hai chữ đáng sợ nhất. Không có cắt dựng, không có “quay lại đoạn đó”, không có nút chỉnh sửa. Đèn đỏ trên máy quay bật lên, và người ngồi trước ống kính chỉ có đúng một cơ hội để nói cho tròn từng chữ.
Suốt 14 năm, mỗi tuần, chị lặp lại điều đó. Không phải một lần cho biết cảm giác run, mà là hàng trăm lần, đều đặn, có kỷ luật. Trong hành trình đó, chị được kèm cặp bởi những giọng đọc mà nhiều người trong nghề xem là bậc thầy: BTV Kim Tiến của VTV, và PTV Khải Hoàn của HTV. Được những người như vậy dìu dắt, và tồn tại được 14 năm trong một môi trường không cho phép run — với tôi, đó không phải là may mắn, đó là bằng chứng của một bản lĩnh được tôi luyện thật sự, chứ không phải chỉ nói cho hay.
Chính vì vậy, khi chị chia sẻ công thức thở hết run — hít vào đếm 4, thở ra đếm 8, ba vòng, khoảng một phút — tôi tin ngay. Vì đó không phải điều chị học trong sách rồi kể lại. Đó là công cụ sinh tồn chị đã dùng thật, trước mỗi lần đèn đỏ bật lên, trong suốt 14 năm nghề nghiệp không cho phép sai sót.
Từ ống kính truyền hình đến bục giảng, và cả những cuộc gọi lạ mỗi ngày
Nếu chỉ dừng ở chuyện chị từng là một BTV kỳ cựu, tôi đã thấy đáng nể. Nhưng điều khiến tôi thật sự ngưỡng mộ chị là những gì chị làm sau đó: mang chính những gì mình đúc kết được suốt bằng ấy năm đi dạy lại cho người khác.
Hơn 5 năm nay, chị đứng lớp về giọng nói và kỹ năng nói trước đám đông. Đến giờ, đã có khoảng 1.000 học viên đi qua các lớp học của chị. Tôi từng nghĩ, một người giỏi chuyên môn chưa chắc đã dạy giỏi — hai việc đó khác nhau. Nhưng với chị, tôi nghĩ điều làm nên khác biệt là chị không dạy như một người chỉ biết lý thuyết. Chị dạy như một người đã từng đứng ở đúng vị trí run rẩy đó, và tìm ra cách vượt qua bằng những công cụ rất cụ thể, rất “dùng được ngay” — như bài thở 60 giây kia.
Một điều nữa ít người biết: song song với việc dạy giọng nói, chị còn là người 4 lần đạt danh hiệu MDRT — một chuẩn mực quốc tế khắt khe trong nghề tư vấn tài chính. Nói thẳng ra, MDRT không phải danh hiệu người ta có được nhờ nói hay trên sân khấu một lần. Đó là kết quả của việc mỗi ngày phải mở lời với người lạ, thuyết phục, xây dựng niềm tin, lặp đi lặp lại — năm này qua năm khác. Với tôi, đây là phần chứng minh rõ nhất rằng những gì chị dạy không chỉ đúng trên sân khấu có ánh đèn, mà còn đúng trong đời sống, trong công việc, trong những cuộc trò chuyện rất đời thường mà ai cũng phải trải qua.
Nhìn lại toàn bộ hành trình ấy — từ cô bé 6 tuổi đọc phát thanh ở Củ Chi, đến 14 năm trên sóng HTV9, đến người thầy của 1.000 học viên, đến 4 lần đạt MDRT — tôi nhận ra một điều: run không phải là thứ chị không có. Run là thứ chị đã học cách sống chung, rồi học cách vượt qua, rồi học cách dạy lại cho người khác vượt qua. Đó là khác biệt giữa một người “trời sinh không biết sợ” và một người thật sự bản lĩnh.
Bài học tôi nhận được, và điều tôi muốn nói thẳng
Là bạn của chị, điều tôi trân trọng nhất không phải những con số hay danh hiệu tôi vừa kể. Mà là cách chị chia sẻ. Chị không giữ những gì mình biết cho riêng mình, cũng không bán nó với cái giá làm người khác e ngại. Chị viết công khai, trên chính blog cá nhân của mình, cả một công thức thở rất cụ thể mà ai đọc xong cũng có thể làm thử ngay lập tức, miễn phí, không cần chờ đợi gì cả.
Tôi cũng muốn nói thẳng một điều, vì tôi nghĩ chị sẽ đồng ý: ba vòng thở 60 giây không phải phép màu xóa sạch nỗi sợ mãi mãi. Nó giống một cái phanh tay — đủ để kéo cơ thể chậm lại, để câu đầu tiên bạn nói ra được tròn tiếng, chứ không biến ai thành người dạn dĩ chỉ sau một đêm. Muốn hơi thở ấy trở thành phản xạ thật sự, đến lúc cần là cơ thể tự nhớ, thì phải luyện tập đều đặn — và đó là phần chị viết kỹ hơn, đầy đủ hơn, trong bài chia sẻ gốc trên blog của chị.
Nếu bạn cũng là người hay run mỗi khi phải đứng trước đám đông — trước một buổi họp có sếp lớn ngồi nghe, trước buổi bảo vệ đồ án, trước một cuộc gọi cho khách hàng khó, hay đơn giản là trước bài phát biểu trong đám cưới bạn thân — tôi nghĩ bạn nên biết đến chị Thái Phương Anh. Không phải vì tôi là bạn của chị nên tôi nói tốt cho chị. Mà vì tôi tin, một người đã đứng vững suốt 14 năm ở nơi không cho phép run, rồi dành 5 năm sau đó để dạy lại điều ấy cho cả ngàn người khác, xứng đáng được lắng nghe.
Đèn đỏ của chị Phương Anh là ống kính trường quay HTV9, mỗi tối thứ Hai, suốt 14 năm ròng. Đèn đỏ của bạn có thể là cuộc họp sáng mai, buổi thuyết trình tuần sau, hay cuộc gọi bạn đã trì hoãn mấy hôm nay. Và giờ thì, nhờ chị, bạn đã biết mình có ít nhất 60 giây, và biết chính xác phải làm gì với 60 giây đó.
Muốn tìm hiểu thêm về chị Thái Phương Anh, đọc trọn vẹn hành trình của chị và bài chia sẻ đầy đủ về công thức thở hết run, bạn có thể ghé blog của chị tại đây: phuonganhamara.com/thaiphuonganhlaai.