Có những người bạn mà mỗi lần ngồi nói chuyện xong, tôi lại thấy mình phải cố gắng nhiều hơn. Phương Ly — hay như tôi vẫn quen gọi, chị Lý Thị Ngọc Phượng — là một người bạn như thế. Tôi viết bài này không phải vì được nhờ, cũng không phải để làm hình ảnh cho ai. Tôi viết vì tôi thật sự khâm phục chị, và tôi tin câu chuyện của chị xứng đáng được nhiều người biết đến hơn.
Trong giới làm đẹp, cái tên Phương Ly gắn liền với PLITA Makeup Academy — học viện trang điểm gần 1.000m² giữa lòng TP.HCM. Nhưng điều khiến tôi nể chị không nằm ở con số diện tích hay danh xưng “nhà sáng lập”. Nó nằm ở quãng đường 22 năm mà chị đã đi để có được ngày hôm nay — một quãng đường mà nếu là tôi, chưa chắc tôi đủ sức đi hết.
Xuất phát điểm mà ít ai dám kể ra
Người ta thường chỉ khoe đích đến. Chị Phượng thì khác — chị kể vạch xuất phát của mình một cách thẳng thắn đến mức tôi phải lặng người.
Năm 4 tuổi, chị mất bố, xa mẹ, về sống với bà ngoại. Đến năm 12 tuổi, bà ngoại — chỗ dựa cuối cùng — cũng qua đời. 16 tuổi, chị đã phải tự đi làm nuôi thân. Công việc đầu tiên là rửa chén, cả tháng ròng rã chỉ được 200.000 đồng. Học vấn của chị dừng lại ở lớp 5.
Tôi kể lại những chi tiết này không phải để lấy nước mắt ai. Tôi kể vì tôi muốn bạn hình dung thật rõ: một cô bé mồ côi, học hết lớp 5, không một đồng vốn, không một mối quan hệ, không ai chống lưng. Nếu xếp tất cả những bất lợi mà một người có thể gặp khi khởi nghiệp, chị Phượng gần như có đủ. Vậy mà chị vẫn đứng dậy. Đó là lý do đầu tiên khiến tôi tôn trọng chị.
Bước ngoặt đến vào một ngày rất đỗi bình thường. Chị chứng kiến người ta trả cho một chị thợ 400.000 đồng chỉ cho một lần trang điểm cô dâu — bằng đúng số tiền chị phải rửa chén suốt hai tháng trời. Chị kể, khoảnh khắc đó chẳng hề lãng mạn như trong phim. Nó lạnh lùng và rõ ràng như một phép tính: “Mình phải làm nghề này.” Tôi thích cách chị nhìn nhận nó — không mơ mộng viễn vông, mà là một quyết định tỉnh táo của người biết mình không còn đường lùi.
Cái giá của nghề: 6 công việc, 16 tiếng mỗi ngày
Điều tôi phục nhất ở chị Phượng là chị không bao giờ chờ điều kiện đủ mới bắt đầu. Chị bắt đầu ngay từ chỗ chị đang đứng — dù chỗ đó gần như không có gì.
Không có tiền đóng học phí, chị làm cùng lúc 6 công việc, có ngày kéo dài tới 16 tiếng. Chị nhận phụ cô giáo dạy nghề đủ mọi việc không tên, có hôm chở cô đi hơn trăm cây số chỉ để được phụ dọn đồ, được đứng gần và học lỏm từng chút một. Không có người mẫu để thực hành, chị lấy chính khuôn mặt mình ra làm “bảng vẽ”, tự trang điểm lên mặt mình hết lần này đến lần khác.
Tôi từng hỏi chị: “Sao hồi đó chị chịu được?” Chị chỉ cười. Với chị, đó không phải là chịu đựng — đó là đầu tư. Chị hiểu rất sớm một điều mà nhiều người trẻ bây giờ, kể cả tôi, phải mất nhiều năm mới thấm: không ai nợ mình một cơ hội cả, mình phải tự tạo ra nó bằng những giờ mà người khác đang nghỉ ngơi.
Ba năm miệt mài như thế, chị mới cầm được đồng tiền đầu tiên từ nghề: cô dâu đầu tay, 400.000 đồng — đúng con số đã từng làm chị thức tỉnh. Chị kể đêm đó chị vui đến mất ngủ. Tôi tin điều đó. Bởi đồng tiền ấy không chỉ là tiền công. Nó là bằng chứng rằng lựa chọn liều lĩnh của một cô bé mồ côi năm nào đã đúng.
Lên đỉnh cao — rồi cú rơi mà không ai lường trước
Nếu câu chuyện dừng ở đây thì đã là một câu chuyện đẹp. Nhưng điều làm tôi tin chị Phượng là người thật, chứ không phải một “hình mẫu truyền cảm hứng” được tô vẽ, chính là ở phần tiếp theo — phần mà ít ai đủ dũng cảm kể.
Chị vừa làm nghề vừa học, thu nhập tăng dần theo tay nghề và uy tín. Đến năm 2017, chị chuyển hẳn sang đào tạo. Có giai đoạn thu nhập của chị chạm mốc khoảng 1 tỉ đồng mỗi tháng. Với một người bắt đầu từ 200.000 đồng tiền rửa chén, đó là một hành trình gần như không tưởng. Chị thừa nhận, có lúc chị đã nghĩ mình “tới nơi” rồi.
Rồi Covid ập đến.
Chị vừa dồn hết tiền để sửa sang studio thì cả ngành làm đẹp đứng hình. Không ai đi tiệc, không ai cưới hỏi, không ai học nghề. Doanh thu về gần như bằng không. Chị gần như mất sạch, phải bán bớt nhà đất để cầm cự qua ngày. Chị kể, có những đêm chị đã nghĩ đến chuyện buông bỏ tất cả.
Tôi trân trọng chị vì chị không giấu giai đoạn này. Trong khi rất nhiều người chỉ kể phần “1 tỉ một tháng” rồi lướt nhanh qua vực thẳm, chị Phượng nhìn thẳng vào nó. Và chính cách chị đối diện với đáy vực mới là điều đáng để học nhất.
Đứng dậy bằng cái đầu, không chỉ bằng đôi tay
Đây là đoạn tôi tâm đắc nhất, và cũng là bài học tôi mang theo từ chị. Khi chạm đáy, chị Phượng nhận ra một sự thật khó nghe: giỏi nghề thôi là chưa đủ. Đôi tay vàng đã đưa chị lên đỉnh, nhưng để trụ vững và đi xa, chị cần một thứ khác — tư duy của một người làm chủ, chứ không chỉ một người thợ lành nghề.
Và chị làm điều mà tôi cho là khó nhất với một người đã từng thành công: chị chấp nhận trở lại làm học trò. Ở tuổi đã có tên tuổi, chị đi học lại từ đầu về tư duy, về marketing, về cách xây dựng hệ thống. Một người từng mặc cảm vì chỉ học hết lớp 5 đã tự mày mò làm website, tự viết trang bán hàng, tự chạy quảng cáo. Mỗi kỹ năng đó, với chị, là một ngọn núi. Và chị đã leo qua từng ngọn một, bằng đúng sự lì lợm đã theo chị từ những ngày rửa chén.
Kết quả là cuối năm 2024, PLITA Makeup Academy chính thức ra đời — một học viện gần 1.000m² giữa TP.HCM. Nhưng với tôi, PLITA không phải là cái đích. Nó là bằng chứng cho một điều: khi bạn chịu học lại từ đầu vào đúng lúc bạn nghĩ mình đã hết đường, cánh cửa lớn nhất mới thật sự mở ra.
Vì sao tôi muốn nhiều người biết đến chị
Tôi quen nhiều người thành công. Nhưng số người vừa thành công vừa giữ được sự tử tế và chân thật như chị Phượng thì không nhiều.
Điều khiến tôi quý chị nhất không phải là học viện 1.000m², cũng không phải con số 1 tỉ một tháng thời đỉnh cao. Mà là cách chị kể câu chuyện của mình: không tô hồng, không giấu đi những lần ngã, và luôn kèm theo một câu chị hay nói với học trò — “Nếu một người học hết lớp 5, mồ côi từ nhỏ như chị làm được, thì em cũng làm được.”
Câu nói đó không phải khẩu hiệu. Nó là cả cuộc đời chị đứng ra bảo chứng. Và mỗi học viên bước ra từ PLITA, học được một cái nghề để tự nuôi sống bản thân, chính là một mảnh ghép nối dài giá trị mà chị tạo ra.
Bài học lớn nhất tôi rút ra từ người bạn của mình rất giản dị: khó khăn không giết được ai — chỉ có việc mình tự bỏ cuộc mới giết được mình. Con đường của chị Phượng là một đường cong đi lên rồi rơi xuống rất sâu, nhưng vì chị không bao giờ dừng lại, nó vẫn dẫn chị tới nơi chị muốn đến.
Nếu bạn đang mệt mỏi, đang hoài nghi bản thân, tôi mong câu chuyện của chị tiếp thêm cho bạn một chút niềm tin — như cách nó vẫn luôn tiếp cho tôi mỗi lần tôi thấy chùn chân.
Cảm ơn chị Phương Ly, vì đã là một người bạn để tôi ngưỡng mộ và học hỏi. Chúc chị và PLITA Makeup Academy sẽ còn chắp cánh cho thật nhiều người trẻ dám bắt đầu từ hai bàn tay trắng.
📌 Bạn có thể đọc bài viết chi tiết do chính chị Phượng chia sẻ tại đây: Hành trình 22 năm — từ đôi tay trắng đến nhà sáng lập PLITA Academy.