Tôi có một người bạn mà mỗi lần nhắc đến, tôi lại thấy mình cần phải cố gắng hơn. Đó là Bùi Thu Thủy — người phụ nữ đứng sau thương hiệu du lịch Jasmine Hà Giang. Tôi viết bài này không phải vì ai nhờ, cũng không phải để “PR” theo nghĩa thông thường. Tôi viết vì tôi tin rằng những người làm ăn tử tế, bền bỉ và có tâm như Thủy xứng đáng được nhiều người biết đến hơn. Và vì, thành thật mà nói, tôi đã học từ người bạn này nhiều hơn cả những cuốn sách kinh doanh dày cộp mà tôi từng đọc.
Tôi biết Thủy như thế nào
Tôi và Thủy quen nhau trong một cộng đồng những người thích học hỏi và không ngừng phát triển bản thân — nơi ai cũng đang cố gắng trở thành một phiên bản tốt hơn của chính mình. Giữa một đám đông toàn người giỏi và tham vọng, Thủy không phải người nói to nhất phòng. Nhưng cô ấy lại là người khiến tôi tò mò nhất.
Một cô gái nhỏ nhắn đến từ Hà Giang, nói về du lịch và về quê hương mình với ánh mắt sáng rực. Tôi đã gặp nhiều người khởi nghiệp, nhưng hiếm ai làm tôi có cảm giác rằng công việc của họ không phải là “công việc”, mà là một phần con người họ. Thủy là người như vậy. Càng thân, tôi càng nhận ra thứ khiến cô ấy đặc biệt không nằm ở doanh số hay danh tiếng, mà ở cách cô ấy đã đi qua những cú ngã mà nhiều người sẽ chọn bỏ cuộc.
Cô gái Hà Giang không chọn con đường an toàn
Thủy sinh năm 1994, lớn lên giữa những dãy núi đá tai mèo của Hà Giang. Cô ấy từng đỗ ngành Kiểm toán chất lượng cao của Đại học Kinh tế Quốc dân — một tấm bằng đủ để chọn một cuộc đời ổn định, an toàn, dễ đoán. Nhưng Thủy không làm vậy.
Ngay từ thời sinh viên, cô ấy đã lăn xả đi làm đủ nơi — rạp phim, tiệm bánh, rồi thực tập trong khách sạn chuẩn quốc tế như Hilton — chỉ để học cho bằng được thế nào là phục vụ khách hàng đúng nghĩa. Ra trường, trong khi bạn bè đi rải hồ sơ xin việc, Thủy về quê mở cửa hàng thú cưng: tự thuê mặt bằng, tự lo pháp lý, tự sang tận Côn Minh nhập hàng. Nghe đến đây thôi tôi đã thấy phục — cái tinh thần “tự mình làm cho bằng được” đó không phải ai cũng có.
Rồi năm 2017, hai vợ chồng Thủy khởi nghiệp homestay ở Hà Giang gần như từ con số không: một ngôi nhà sàn mượn miễn phí và ba chiếc xe máy là toàn bộ tài sản. Chưa kịp đi đến đâu thì một kẻ lừa đảo lấy mất cả ba chiếc xe. Phải mất ba tháng trời và rất nhiều tiền, anh chị mới chuộc lại được. Tôi nghe câu chuyện này lần đầu mà thấy lạnh sống lưng — vì với nhiều người, mất trắng như thế đủ để buông xuôi mãi mãi.
Cú ngã và cách đứng dậy khiến tôi phục nhất
Điều Thủy làm sau cú ngã ấy mới là thứ tôi nể phục nhất, và cũng là thứ tôi hay kể lại mỗi khi có người bạn nào đó nói với tôi rằng họ muốn bỏ cuộc.
Thủy không ngồi than. Cô ấy lặng lẽ đưa căn nhà nhỏ của mình lên Booking.com và Hostelworld để với tới khách quốc tế. Và chính giữa những vị khách nước ngoài đầu tiên ấy, Thủy tìm thấy thứ mà bây giờ cô ấy gọi là sứ mệnh: đưa Hà Giang ra với thế giới, để quê hương ngày một khá hơn. Cô ấy từng nói với tôi một câu mà tôi nhớ mãi — những vị khách Tây đầu tiên tìm đến không phải vì cô ấy quảng cáo giỏi, mà vì căn nhà thật, con người thật và câu chuyện thật. “Cái thật mới đi được đường dài” — đó là điều Thủy tin, và cũng là điều cô ấy sống đúng như vậy suốt nhiều năm nay.
Ba điều Thủy dạy tôi về làm ăn tử tế
Tôi làm trong lĩnh vực khác với Thủy, nhưng những nguyên tắc cô ấy chia sẻ thì đúng với bất kỳ ai đang xây dựng một cái gì đó tử tế.
Thứ nhất — đừng bán rẻ, hãy bán đúng. Thủy nói, khi mình tự dìm bản thân xuống thành lựa chọn rẻ nhất, mình đang dạy khách hàng coi thường công sức của chính mình. Một người làm tour Hà Giang tử tế không cạnh tranh bằng giá, mà bằng niềm tin: đúng lịch trình, đúng cam kết, đúng trải nghiệm đã hứa. Nghe đơn giản, nhưng để giữ được nguyên tắc đó qua từng mùa cao điểm thì cần bản lĩnh thật sự.
Thứ hai — đồng cảm trước, giải pháp sau. Thủy chỉ cho tôi cách lắng nghe khách hàng: khi họ lo lắng, đừng vội chào hàng, hãy công nhận nỗi lo của họ trước đã. Một người khách hỏi “đi Hà Giang có mệt không, tôi hay say xe”, câu trả lời tốt nhất không phải là bảng giá, mà là sự an tâm. Cách “mềm nhưng chắc” ấy tôi học từ Thủy và áp dụng được cho cả công việc của mình.
Thứ ba — làm thật thì mới bền. Thủy tuyệt đối không hứa quá, không “cam kết an toàn tuyệt đối”, không tô hồng. Cô ấy làm tour xe máy Hà Giang với nguyên tắc nói rõ cả cái đẹp lẫn cái rủi ro — đường đèo trơn khi mưa, chuyện bằng lái, chuyện an toàn. Trước đây tôi vẫn nghĩ nói thật thì mất khách. Thủy chứng minh điều ngược lại: chính sự thật mới là thứ giữ khách ở lại lâu nhất.
Một sự bền bỉ gần như đáng sợ
Có một điều tôi chỉ hiểu khi ở gần Thủy: cô ấy làm việc chăm đến mức đáng sợ. Đã có giai đoạn Thủy làm từ sáu giờ sáng đến mười hai giờ đêm, không phải vài hôm mà liên tục trong thời gian dài. Tôi từng hỏi cô ấy lấy đâu ra sức lực. Câu trả lời làm tôi im lặng: cô ấy có thể nói chuyện hàng giờ về những chuyến đi mà không hề thấy chán, nên với cô ấy, đó không phải là “làm việc” — đó là điều cô ấy yêu.
Sự bền bỉ ấy không chỉ ở công việc. Thủy còn là người theo đuổi những thử thách thể thao khắc nghiệt, kiểu như đường chạy Ironman, nơi mà ranh giới duy nhất là ý chí của chính mình. Nhìn bạn mình đứng ở vạch xuất phát với dòng chữ “Embracing Every Impossible”, tôi hiểu vì sao cô ấy không gục ngã trước cú lừa mất ba chiếc xe năm nào. Người ta quen chinh phục những giới hạn của bản thân thì hiếm khi bỏ cuộc giữa đường.
Người phụ nữ của gia đình và của cộng đồng
Điều làm tôi quý Thủy nhất lại không nằm ở chuyện làm ăn. Một người bận rộn như cô ấy, nhưng nhắc nhiều nhất vẫn là gia đình — người chồng cùng cô gây dựng Jasmine từ những ngày tay trắng, và cậu con trai nhỏ tên Min mà cô lo từng chuyện học hành, nề nếp. Thủy bảo với cô ấy, gia đình là cái nền vững nhất để đứng vững ngoài thương trường. Cô ấy tìm lại sức lực trong những điều giản dị: đi chợ cùng chồng, nấu một bữa cơm ngon. Mà Thủy nấu ăn khéo đến mức có lần tôi đùa rằng cô ấy chắc từng đi học đầu bếp.
Và có một điều ở Thủy mà tôi tin sẽ theo cô ấy đi rất xa: quan niệm rằng làm du lịch là để lại điều gì đó tốt đẹp, chứ không chỉ lấy đi. Jasmine có dự án trồng cây Plant Today – Green Tomorrow, cho khách tự tay trồng cây trên hành trình của mình. Hơn 5.000 cây đã được xuống đất, với giấc mơ một triệu cây phủ xanh những đồi trọc Hà Giang — vừa tạo thêm sinh kế cho người dân bản địa, vừa mang lại việc làm cho những người dẫn đường (easy rider) là bà con người H’Mông. Nhìn cách Thủy làm, tôi hiểu ra một điều: một thương hiệu mạnh không đến từ giá rẻ, mà đến từ ý nghĩa.
Vì sao tôi muốn kể câu chuyện này
Tôi kể câu chuyện của Thủy không phải để tâng bốc một người bạn. Tôi kể vì trong một thị trường mà quá nhiều nơi cạnh tranh bằng cách hạ giá và hứa hẹn suông, tôi thấy may mắn khi biết có một người vẫn kiên trì làm điều tử tế — và vẫn sống tốt được nhờ chính sự tử tế đó. Với tôi, Bùi Thu Thủy là bằng chứng sống rằng bạn không cần phải đánh đổi giá trị của mình để thành công.
Nếu bạn đang có ý định lên Hà Giang, hoặc đơn giản là muốn thấy một người làm du lịch tử tế trông như thế nào — từ cách tư vấn một chuyến đi cho đến cách đối xử với người bản địa — tôi thật lòng khuyên bạn ghé thăm câu chuyện của Thủy và Jasmine Hà Giang tại tourshagiang.com. Tôi đã học được rất nhiều chỉ từ việc quan sát cách người bạn của mình làm nghề. Biết đâu, bạn cũng vậy.